کافه اوتوپیا

چند سوال درباره مصاحبه فرح پهلوی

بابک مهدیزاده

شنبه شب صدای آمریکا مصاحبه ای داشت با فرح پهلوی ، همسر آخرین شاه ایران. شنیدن این مصاحبه نکاتی برایم داشت که لازم آمد مطرح کنم.

1-     فرح پهلوی بارها در پاسخ هایش محمدرضا شاه را پادشاهی معرفی کرد که تمام روز و شبش به فکر مردم ایران بود و بی مهابا به روشنفکران ایرانی می تاخت که چرا اوضاع را به درستی تحلیل نکردند. اما همسر آخرین شاه ایران در مقام پاسخگویی به انتقاداتی که از شاه و رژیمش می شد مدام اوضاع 28 سال گذشته را با اوضاع کنونی و عملکرد جمهوری اسلامی مقایسه می کرد تا ثابت کند ، رژیم گذشته هرچه بود بهتر از رژیم فعلی است و با آمار سعی می کرد نشان دهد که اوضاع مردم در رژیم گذشته بهتر از اوضاع کنونی است.

این نوع تحلیلی است که برخی از ایرانیان هم دارند و هروقت صحبت از نقد رژیم گذشته می شود اوضاع فعلی را مثال می آورند. اما این نوع دفاع یک فرار است و سعی در این امر دارد که نقد را از موضوع اصلی به موضوع دیگری سوق دهد. بررسی کارنامه نظام فعلی مجال جداگانه ای می طلبد و باید دقیق و کارشناسانه نشست و درفضایی آزاد تحلیل کرد که نقاط ضعف در کجاست و گلایه های مردم چیست. اما این یک موضوع جداگانه است و دلیل نمی شود که نگاه ها را از اعمال پرانتقاد رژیم گذشته برگردانیم با این توجیه که شرایط فعلی بد تر از شرایط گذشته است. این نوع دفاع صورت مساله را پاک نمی کند و باعث نمی شود رژیم گذشته تطهیر شود. اما فرح پهلوی مدام به جای پاسخ به انتقاداتی که مربوط به 28 سال پیش بود اوضاع کنونی را مثال می زد و می گفت رژیم شاه هرچه بود بهتر از رژیم فعلی است و بارها از انقلاب به عنوان یک بلبشو نام برد و سعی در تحقیر انقلاب و انقلابیون کرد. اما شرایط فعلی هرچه باشد مانع از این نیست که با نگاهی دقیق به گذشته ننگریم.

خیلی دوست داشتم می توانستم از فرح پهلوی بپرسم که فقط به این سوال پاسخ دهد که پس چرا اکثریت بالای 90 درصدی ایرانیان به انقلاب پیوستند و مرگ بر شاه را فریاد زدند؟ یعنی محمدرضا شاه پهلوی هیچ عملکرد بدی نداشت؟ چرا هیچ نیروی سیاسی ای طرفدار او نبود؟ چرا حتی نزدیکان او ، شاه را تنها گذاشتند؟ آیا درست است که در عصر آزادی و دموکراسی یک نفر برای همه تصمیم بگیرد؟ آیا نظام شاه نظامی دموکرات بود؟ آیا بنیاد پهلوی اقتصاد مملکت را در ید خود نگرفت؟ آیا می شد منکر فساد در دستگاه سلطنتی شد؟ آیا می توان حلبی آبادی ها را منکر بود؟ آیا کشتار 1342 عملی انسانی بود؟ آیا شکنجه سیاسیون قابل توجیه بود؟ آیا وابستگی شدید به آمریکا در عین مخالفت مردم عقلانی بود؟ آیا اعطای کاپیتالاسیون به آمریکا نشانه وطن پرستی بود؟ فرح پهلوی می گوید شاه نمی توانست برهمه چیز نظارت داشته باشد اما سوالی که در اینجا پیش می آید این است پس چرا می خواست برای همه تصمیم بگیرد و حرف اول و آخر را بزند؟ در ضمن مگر خود را شخص اول مملکت معرفی نمی کرد. آیا می توان شخص اول و آخر مملکت بود بعد از زیربار اعمال و رفتارهایی که در زیر مجموعه اش صورت می گرفت بی تفاوت بود و شانه خالی کرد و با یک عذرخواهی ختم به خیر کرد؟ آیا شاه و اطرافیانش هیچ اشتباهی نداشتند؟

نمی شود برای فرار از تمام این پرسش ها دیگران را محکوم کرد و یا در مقام مقایسه با نظام فعلی درآمد که " ما هرچه بودیم بهتر از کنونی ها هستیم". این که دفاع نمی شود. اصولا شاهی که توسط میلیون ها نفر مرگش تقاضا می شود و مورد نفرت است می تواند بی گناه باشد؟ یعنی تمام آن چند ده میلیون نفر نمی فهمیده اند و فقط شاه و خاندانش تحلیل درستی از اوضاع داشتند؟ فرح پهلوی در دروغی آشکار می گوید شاه هیچ ثروتی نداشت پس چیست این مال و اموالی که خاندانش به خارج برده اند و تا 7 نسل آن طرف ترشان هم می توانند از آن ارتزاق کند؟

انتقاد از شرایط فعلی بسیار زیاد است اما دلیل نمی شود که از جنایات رژیم پهلوی چشم پوشید. ای کاش می شد در روزنامه های داخلی با فرح پهلوی و خاندان ساقط شده اش مصاحبه کرد و تمام این سوالات را از او پرسید و اگر نمی شود دادگاهی شان کرد لااقل بدین صورت از آن ها بازخواست کرد. هرچند که دیکتاتور همواره دیکتاتور است و هیچ گاه خطاهایش را نمی بیند و جنایاتش را توجیه می کند. همان کاری که صدام و پینوشه تا آخرین لحظات عمرشان کردند. این حال را فرح پهلوی و پسرش هم دارند که هنوز سودای سلطنت در سر می پروند بی آنکه نقدی به گذشته شان داشته باشند و مردم کشورشان را خوب بشناسند.

2- صدای آمریکا خود را تلویزیونی آزاد و دموکرات می داند که هرصدایی را منتشر می کند اما مسئولانش باید به یک سوال پاسخ دهند که چرا تمام ایمیل ها و تلفن ها در تایید رژیم گذشته بود؟ یعنی احدی در ایران یافت نمی شود که هنوز مخالف رژیم پهلوی باشد؟ اتفاقا تلویزیون آمریکا با تایید رژیم گذشته بهترین خدمت را به مخالفین آن رژیم می کند. چون با پاسخ های طفره آمیز فرح پهلوی نه تنها روشنفکران راضی می شوند که بسیاری از مردم عامی هم تنفرشان از شاه بیشتر از گذشته می شود و این هم هیچ ربطی به نوع نگاهشان به نظام فعلی ندارد.

اگر تمام آدم ها از مرز خودخواهی شان می گذشتند و از نوک دماغشان جلوتر را می دیدند دیگر هیچ دیکتاتوری وجود نداشت و همچنین هیچ کسی که از دیکتاتورها دفاع کند. خانم فرح پهلوی که خودتان را دموکرات می دانید فقط به این سوال پاسخ دهید که حاکمیت بلامنازع یک فرد بر یک کشور بی آنکه پاسخگوی جایی باشد نامش دموکراسی است یا دیکتاتوری و آیا در دیکتاتوری – حتی از نوع مصلحانه اش- جنایت نمی شود؟ هرچند می دانم اگر آدم منصفی بودید اینگونه از رژیم گذشته دفاع نمی کردید؟ بیشتر از این احساسات پاک و نیات خیر مردم ایران را در 28 سال پیش مورد تمسخر و توهین قرار ندهید حتی اگر به اهدافشان نرسیده باشند.